Developer etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Developer etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Pazar, Nisan 20, 2014

Çoklu Dil Desteği – Veri Tabanı Tasarım Örnekleri ile

Zaman içerisinde karşımıza çok farklı projeler gelebilmektedir. Ancak bu projeler içerisinde özellikle de global ölçekli ya da bu ölçekte uygulama geliştiren firmalarda bazı temel gereksinimler sürekli olarak karşımıza çıkabilmektedir. Bu gereksinimlerden biri ve belki de en önemlisi olan çoklu dil desteğinin veri tabanı (DB) katmanında nasıl yapıldığını kısa ve hızlıca inceliyor olacağız.

Öncelikle çoklu dil desteği dediğimizde aklımıza gelen ilk çözüm yolu *.resx dosyalarını kullanmak gelmektedir. Ancak bu uzaktan yönetilen ya da anlık olarak metin değişikliği gereksinimi bulunan uygulamalarda bazı ufak problemler çıkartabilmektedir.

Ne gibi problemler derseniz; iki grupta inceleyebiliriz. Web projeleri ve windows üzerinde çalışan projeler.

Web projelerinde IIS üzerinde yer alan bir *.resx dosyasını değiştirdiğinizde son kullanıcı tarafında etkisi hemen görülmeyebilir. Cache mekanizmaları sebebiyle ortalama 15-30 dakika arasında bir görüntüleme süre farkı ile karşılaşabiliriz. Faha kötü felaket senaryosunda ise uygulama asp.net ve diğer web uygulamalarının klasiği olan sarı sayfa ile kaşılaşılabilir.

Windows projelerinde durum biraz daha vahimdir. *.resx dosyasını değiştirdiğinizde uygulamanızın yeni sürümünü çıkartmanız gerekmektedir. Sonra ki süreçtede bu kelime, cümle ya da paragraf değişikliklerinin neden bu kadar fazla olduğunun ve düzeltilmesi için neler yapılması gerektiğinin araştırmaları yapılır durur. Çözüm yolu olarak web servis üzerinden *.resx dosyasını paylaşabilirsiniz.

Ancak bu durumlarda genellikle dil ile ilgili işlemler veri tabanında tutulurken geri dönüş değerleri web servis üzerinde uygulamalar ile konuşturulur ve çözüm yoluna gidilir.

O zaman veri tabanında bu işlemi nasıl yapabileceğimizi hızlıca incelemeye başlayalım.

Yöntem 1 – Kolon ekleme yöntemi ile ( Popülerlik :) )

Anti-pattern kavramlarını üstün körü incelediyseniz gözünüze çok basit bir detay çarpmıştır. En popüler yöntem en doğru yöntem değildir. Bu fikri referans göstererek en fazla kullanılan çoklu dil desteğinin uygulama şeması aşağıdaki gibi oluşturulur.

CREATE TABLE app_product (
  Id Int IDENTITY NOT NULL,
  Description_tr Text, 

  Description_en Text,
  Description_fr Text,

  -- …..
  PRIMARY KEY (Id)
);

Avantajları

+basitlik

+veri tabanı sorgularındaki kolaylık (join yazılmasına gerek yok)

Dezavantajları

+Yeni bir dil eklendiğinde şema üziernde ki değişiklik gereksinimi

+Kullanılan bütün dillerin tercümeleri yer almayacak. (Veri tabanında sürekli olarak null alanlar yer alacak ve veri tabanında çok yer kaplayacak)

+değişiklik yönetiminin zorluğu

Yöntem 2 – Tek tablo üzerinden

Veri yönetim şemaları ve normalizasyon kurallarına göre oluşturulmuş bir veri şeması üzerinden işlerin tek tablo üzerinden yürütülmesi.

CREATE TABLE ref_language (
  Code Char(2)NOT NULL,
  Name Varchar(20) NOT NULL,
  PRIMARY KEY (Code)
);
CREATE TABLE app_translation (
Id Int IDENTITY NOT NULL,
PRIMARY KEY (Id)
);
CREATE TABLE app_translation_entry (
TranslationId Int NOT NULL,
LanguageCode Char(2) NOT NULL,
Text Text NOT NULL,
FOREIGN KEY (TranslationId) REFERENCES app_translation(Id),
FOREIGN KEY (LanguageCode) REFERENCES ref_language(Code)
);
CREATE TABLE app_product (
Id Int IDENTITY NOT NULL,
Description Int NOT NULL,
        PRIMARY KEY (Id),
FOREIGN KEY (Description) REFERENCES app_translation(Id)
);

Avantajları

+yeni bir dil eklendiğinde şemanın değiştirilmesine gerek duyulmaması

+basit bir şekilde tablolar arasındaki ilişkinin görülebilmesi

+bütün tercümelerin tek bir tabloda tutulması (aslında bu durum dezavantajlıdır. Çünkü fazla kalabalık verillerin okunaklılığı ve yönetimi oldukça zordur)

Dezavantajları

+karmaşık sorguların yazılması gerekliliği (doğru içeriğin getirilebilmesi için oldukça karmaşık sorguların yazılması gerçeği)

+çok karmaşık

Yöntem 3 – Opsiyonel veri eklemeli (Önerim)

Bu yöntemde dil referanslarını bir tabloda, ürünlerin (label, buton, vb.) ayrı bir tabloda ve son olarak ise bunların foreign key olarak bağlı olduğu ayrı bir tabloda ise gerekli tercümeler yer alır.

CREATE TABLE ref_language (
  Code Char(2)NOT NULL,
  Name Varchar(20) NOT NULL,
  PRIMARY KEY (Code)
);
CREATE TABLE app_product (
Id Int IDENTITY NOT NULL,
PRIMARY KEY (Id)
);
CREATE TABLE app_product_translation (
ProductId Int NOT NULL,
LanguageCode Char(2) NOT NULL,
Description Text NOT NULL,
FOREIGN KEY (ProductId) REFERENCES app_product(Id),
FOREIGN KEY (LanguageCode) REFERENCES ref_language(Code)
);

Avantajları

+yeni bir dil eklendiğinde şemanın değiştirilmesine gerek duyulmaması

+ilişkisel ve basit sorgular (1 join yeterlidir)

Dezavantajları

+tablo içerisinde kayıtlar tekrarlı olabilir.

Uygulamalarda çoklu dil desteğinin veri tabanı üzerinden nasıl çözülebileceğini en çok kullanılan üç yöntem ile incelemeye çalıştık. Bunların her hangi biri yanlıştır ya da herhangi biri doğrudur diyebilme şansımız yoktur. Eğer ufak ölçekli bir uygulama yapıyorsanız 1 numaralı yöntem oldukça işinize yarayacaktır. Sadece 2 ya da 3 dil kullanıyor olduğunuz için hem sorgulama hem de uygulama performansı çok üst düzeyde olacaktır. Tabii ki unutmamak gerekir ki sabit tanımlarınız çok fazla değişmiyor ve belirli adette ürününüzün bilgilerini veri tabanından getiriyorsunuz.

Büyük ölçekte veri dönüşümü olan ve henüz ülkesel dönüşümünü tamamlamamış organizasyonlarda ise 2. ve 3. yöntemler tercih edilecektir. Sorgularının karmaşıklı sebebiyle 2. yöntem yerine 3. yöntemin çok sık tercih edildiği görülmektedir.

Kısaca, çoklu dil desteğinin veri tabanı üzerinde nasıl yapıldığını 3 farklı yöntem ile örneklemeye çalıştık.

Umarım yararlı olmuştur.

İyi çalışmalar.

--

Turhal Temizer

Pazar, Ocak 11, 2009

Avukatpro Yeni Nesil Ekran Görüntüleri

Proje yöneticisi olarak yer aldığım projemizin ekran görüntüleri internette bir süredir sunulmaktadır. Ben de gururla sizlere bu görüntüleri sunmak istiyorum.

Sunum Flash ve Silverlight ile hazırlandı. Tercihinize göre istediğiniz platformda izleyebilirsiniz. Benim tavsiyem Silverlight üzerinden izlemenizdir tabii ki :)

yeniNesil

Avukatpro Yeni Nesil Ekran Görüntülerine link yardımı ile erişebilirsiniz…

Şirketlerinin hukuk departmanları veya avukatlara tavsiye edip almak isterseniz aşağıdaki iletişim bilgilerinden benimle temasa geçebilirsiniz. Bu sayede bende sizi satış temsilcilerimize yönlendirebilirim.

Turhal Temizer
Proje Yöneticisi & Danışman
e-mail: turhal.temizer@avukatpro.com

Cumartesi, Ağustos 09, 2008

Sharepoint için Silverlight --> Blueprint

Çalıştığım şirketteki pozisyonum gereği belli bir süredir Sharepoint, WSS, MOSS gibi teknloljileri inceliyorum ve uygulama geliştiriyorum. Bu araştırmalarım esnasında Silverlight ile Sharepoint 'in entegreli olarak çalışabildiğine ve buna da Blueprint dendiğini gördüm.
Silverlight uygulamalarını sharepoint üzerinde çalıştırmak istediğimizde bizden hangi versiyon ile çalışmak istediğimiz hangi kod dosyası ile geliştirme yapmak istediğimiz gibi işlemleri yapmamızı istemektedir.
Kullanmak isteyenler ilk olarak bir Virtual PC indirmelidir. Daha sonra Microsoft tarafında 30 günlük deneme sürümü olarak hazırlanan ve içerisinde MOSS ve WSS kurulu olan Windows Server 2003 'ü indirmeleri gerekmektedir. Daha sonrasında ise yapacağınız uygulamalar geliştirmek olacaktır.
İyi çalışmalar...
Not: Blueprint ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için İngilizce olarak yazılmış olan yazıda yer alan linklerden yararlanabilirsiniz...

Cuma, Temmuz 18, 2008

XML (Extensible Mark-up Language)

XML’e Giriş

XML (Extensible Markup Language), W3C (Worl Wide Web Consortium) tarafından geliştirilen bir kaynak hazırlama standartıdır.
XML aslında SGML (Standart Generalized Markup Language) adlı daha geniş ve kapsamlı bir standardın alt kümesi sayılabilir. 1980’den beri var olan SGML çok kapsamlı ve karmaşık yapısıyla bazı zorluklar içeriyordu. XML bu karmaşayı mümkün olduğunca azaltmak ve uygulama kolaylığı sağlamak amacıyla geliştirildi.
XML bir dil olmaktan çok bir dil tanımlama aracıdır. Bu standartı kullanarak kendi dilinizi üretebilir, kendi kurallarınızı koyabilirsiniz.
HTML ile XML aynı şey değildir. HTML’in önceden belirlenmiş kuralları vardır ve HTML ile yazılan bir döküman bu kurallara uymak zorundadır. Mesela <BODY> ve <HEAD> gibi imler HTML’de önceden tanımlıdırlar; bunları değiştiremezsiniz. Fakat XML’de imleri siz tanımlarsınız. Bu sayede <BuyukBaslik>, <KucukBaslik>gibi imler tanımlamanız mümkün olabilir.
XML dokümanlarında elemanlar aşağıdaki gibi yazılırlar:

<Paragraf>
Bu ilk paragraf
</Paragraf>

Yukarıdaki eleman iki im’in arasına yazılmıştır. ˙Imler <ve > sembolleri arasında yazılırlar. Bir im’in etki alanını bitirmek, bir başka deyişle bir im’i kapatmak için / sembolü kullanılır.
Elemanlara bazı özellikler atanabilir.

<Para kur="dolar">34.25</Para>

Bu örnekte <Para>adlı imin kuradlı bir özelliği olduğu anlaşılıyor. XML’de boş elemanlar tanımlanabilir. Buna örnek vermek gerekirse;

<Resim kaynak="/home/user/resim.gif"></Resim>

veya

<Resim kaynak="/home/user/resim.gif"/>

XML’in bazı kurallarından bahsedelim:

· Elemanların özellikleri her zaman tırnak işaretleri içerisinde tanımlanmak zorundadır.

        <Yazi tip="italik">Maslak</Yazi>

· Boş elemanlar hariç bütün elemanlar açma ve kapama imleri arasına yazılmak zorundadır. Bu kurala göre aşağıdaki satırlar XML kurallarına uygun değildir.

·         <Paragraf>Ilk paragraf
·         <Paragraf>Ikinci Paragraf
·         Doğrusu şöyle olmak zorundaydı
·         <Paragraf>Ilk paragraf</Paragraf>
·         <Paragraf>Ikinci Paragraf</Paragraf>

· Içiçe geçen imler doğru yapılmalıdır. Bu kurala göre aşağıdaki tanımlama yanlıştır.

·         <Kalin><italik>Bu satır yanlış</Kalin></italik>

Doğrusu şöyle olmalıydı

<Kalin><italik>Bu satır do¸gru</italik></Kalin>

Yukarıdaki 3 kural XML kullanıcılarının en yaygın olarak çiğnedikleri kurallardır.

Bunun kaynağı ise HTML kullanma alışkanlığıdır. Tarayıcı (Browser) üreticilerinin yazım hatalarını mümkün olduğunca tolere edebilme kaygısı yüzünden kurallara uygun olmayan HTML dökümanları sanaldoku üzerinde sorunsuz yayımlanabilmektedir. Ancak bu kaygı, beraberinde karmaşık yazılımları gerektirdiği için tarayıcıların dökümanları işleme hızlarında dikkate değer bir düşüş yaşanmaktadır.

Bir XML dökümanı sözkonusu olduğunda 3 önemli dosya gündeme gelir.

· XML kaynak dökümanı

· stylesheet’ denilen, dökümanın herhangi bir yayım aracında nasıl gör üneceğini belirleyen dosya .

· XML kaynağının kurallarının yazıldığı DTD adlı dosya. DTD (Document Type Definition) dosyası XML dosyası içinde kullandığınız imlerin tanımlarının yapıldığı dosyadır .

örnek

<?xml version="1.0" standalone="no"?>
<!DOCTYPE Dunya:Turkiye SYSTEM "sample.dtd">
<!-- XML dokumani burada basliyor -->
<Dunya:Turkiye xmlns:Dunya='http://www.Dunya.com/'>
<Dunya:Insanlar>Duygu Caglar</Dunya:Insanlar>
<Dunya:Yas>21</Dunya:Yas>
</Dunya:Turkiye>

Ilk satırda <?xml ve ?> arasında kalan kısım temel tanımların yapıldığı yerdir. versionXML dökümanının versiyonunu belirtir. standaloneseçeneği XML dökümanının dışarıdan verilecek bir DTD dosyasına ihtiyacının olup olmadığını belirler. standalone=”no” buyruğu dökümanın kendisini tanımlayabilmesi için bir DTD’ye ihtiyac duyduğunu söyler. Bu örnekte ihtiyaç duyulan dosyanın sample.dtdadlı dosya olduğu ayrıca belirtiliyor. Aslında DTD ve stylesheet dosyalarını XML dökümanının içine gömmek mümkündür. Ama genelde tercih edilen bir yöntem değildir .

<!DOCTYPE Dunya:Turkiye SYSTEM "sample.dtd">

satırı dökümanın kök elemanını ve kök elemanı içerisinde yazılacak bütüm imlerin tanımlarının yer aldığı DTD dosyasını belirler. Bizim örneğimizde dökümanın kök elemanı Dunya:Turkiye adlı elemandır. SYSTEM anahtar sözc üğü ise DTD dosyasının ayrı bir yerel dosya içerisinde bulunduğunu belirtir.

<!-- ve -->sembolleri içerisinde yer alan bütün cümleler yorum olarak algılanır ve XML yorumlayıcıları tarafından ihmal edilir. Son olarak Dunya:Turkiye,Dunya:Insanlarve Dunya:Yas imlerini kullandık. C¸ oğu XML imi gibi bunlar da kendilerini tanımlayan DTD'ler olmadan anlamsızlardır. Bu imler görüldüğü gibi iki parçadan oluşmaktadır.

Parçalar arasında : sembolü kullanılmış. Bunun sebebi im adlarını seçerken alanadı kullanmamızdır: sembolünün sol tarafı alanadı'nı, sağ tarafı ise imin kendisini ifade eder

Alanadı kullanımı XML dünyasında yeni kullanılmaya başlamıştır. Kabaca im tanımlarının karışmaması için tasarlanmıştır. Örnek vermek gerekirse; Dunya:Turkiye yerine Turkiye imini kullansaydık ve başka bir yayıncı da Turkiye imini kullansaydı, iki üreticinin ürettikleri dökümanları ortak olarak 6 kullanmaları mümkün olamazdı. Alanadları xmlnsanahtar sözcüğü ile belirtilir.

Eşsizlik sağlası amacıyla alanadları olarak genellikle sanaldoku yörelerinin adları kullanılır. Bizim verdiğimiz örnekte http://www.Dunya.com alanadı olarak kullanılmış. Alanadı olarak sanaldoku sayfalarını kullanmanın bir diğer faydası ise kullanılan XML dökümanı ile ilgili dosyaların herkes tarafından bilinen bir yere konulabilmesine imkan tanımasıdır. Buraya XML’i tanımlayan DTD dosyaları konulabileceği gibi, bazı stylesheet dosyalarıda konulabilir. Son olarak eklenmesi gereken bir nokta ise şudur; ilerleyen zamanlarda tarayıcıların XML programlarını istenilen ölçüde tanımaları durumunda ilgili dökümanlar on-line olarak işlenebilecektir. Tarayıcı bir XML dökümanı ile karşılaştığında onu tanımlayan DTD’yi ilgili yerden çekecek ve varsa stylesheet dosyasını kullanarak görüntüleyecektir.

DTD (Document TypeDefinition)

Bu bölümde DTD kavramını kabaca bir örnek üzerinden anlatmaya çalışaca ğız. Örnek DTD dosyası aşağıda verilmiştir.

<!-- Örnek bir DTD dosyası -->
<!ELEMENT Dunya:Turkiye (Dunya:Insanlar, Dunya:Yas)>
<!ELEMENT Dunya:Insanlar (#PCDATA)>
<!ELEMENT Dunya:Yas (#PCDATA)>

Bu DTD dosyasının amacı bir önceki bölümde yazdığımız XML kaynağını tanımlamaktır. <!ELEMENT buyruğu XML dökümanı içerisinde kullanılan büt ün imleri tanımlamak için kullanılır. Dunya:Insanlar ve Dunya:Yas imleri Dunya:Turkiye iminin içerisinde ve belirlenen sıra ile kullanılmak zorundadır .

Bu iki im’e Dunya:Turkiye iminin çocukları denir.

Dunya:Insanlar ve Dunya:Yas imlerinin tanımlarında ise #PCDATA sözcüğü kullanılmıştır (PCDATA=’Parsed Character Data’). Bunun anlamı Dunya:Insanlar ve Dunya:Yas imleri arasında < ve & hariç bütün karakter veya karakter kümesini kullanabilirsiniz. Mesela <Dunya:Insanlar>Dunya Turkiye</Dunya:Insanlar> satırı doğru bir XML satırıdır .

XSL (Extensible Stylesheet Language)

Yazdığımız DTD ile XML dökümanını tanımlamış olduk. Bu çerçeve içinde elimizdeki dökümana doğru tanımlanmıştır (valid) diyebiliriz. Ancak dök ümanın görüntülenişi hakkında hiçbirşey yapmadık. Bu iş için stylesheet kullanmamız gerekecek. Stylesheet olarak şu an yaygın olarak kullanılan CSS (Cascading Style Sheet) aracını kullanabilirsiniz. CSS daha çok HTML dökümanlarını biçimlendirmek için kullanılmakla birlikte XML’i de desteklemektedir.

Biçimlendirme için kullanılabilecek ikinci bir araç ise XSL (Extensible StyleSheet Language) adı verilen ve kendinize özgü stylesheet kodları oluşturabilmenize olanak sağlayan dildir. XML kullanmamızın sebebi yanlızca sanaldoku olmadığı için biz XSL kullanmayı tercih edeceğiz. Bu bölümde XSL kavramını kabaca bir örnek üzerinden anlatmaya çalışacağız. Örnek XSL dosyası aşağıda verilmiştir.

<?xml version="1.0"?>
<xsl:stylesheet
xmlns:xsl="http://www.w3.org/TR/WD-xsl"
xmlns:fo="http://www.w3.org/TR/WD-xsl/FO">
<xsl:template match="/">
<fo:block font-size="18pt">
<xsl:apply-templates/>
</fo:block>
</xsl:template>
</xsl:stylesheet>

Bu örnekte dikkati çeken ilk şey bir XSL dosyasının aynı zamanda düzgün tanımlı bir XML dökümanı olmasıdır. XML dökümanını biçimlendirecek buyruklar <xsl:stylesheet> ve </xsl:stylesheet> imleri arasında yer alırlar. Genel olarak bakıldığında XML dökümanı içerisinde yer alan imlerin formatları <xsl:template> ve </xsl:template> imleri arasında tanımlanır.

<xsl:template match="/">

Yukarıdaki satır, / ile belirtilen im için bir şekil tanımlar. /sembolü kök elemana karşılık gelir. Bizim örneğimizde kök eleman Dunya:Turkiye idi. Bizim XSL örneğimize göre kök elemanı içerisindeki yazıların font büyüklükleri 18pt olmak zorunda.

Bu XSL dosyasını XSL yorumlayıcılarından birinden geçirirsek XML dosyasının görüntüsünü elde edebiliriz.

Bir XML dökümanının doğru olması için gereken şartlar:

· Bir XML dökümanı ya DTD kullanmalı ya da dökümanın başında <?xml version="1.0" standalone="no"?> deklerasyonu yer almalıdır.

· Elemanların bütün özellikleri çift tırnaklar içinde belirtilmelidir.

· Bütün elemanlar açma ve kapama imleri arasında yazılmalıdırlar.

· Boş bir im kullanılacaksa im’in bitiminden önce \ işareti kullanılmalıdır.

·         <Resim kaynak="duygu.jpg"/>

Bazı XML buyrukları

<?xml...?>
<?xml version="number"
[encoding="encoding"]
[standalone="yes[no]"] ?>

version XML dökümanının versiyonu gösterir ve kesinlikle yazılması gerekir. encoding Kullanılacak karakter kümesini belirtir US-ASCII, iso-8859-1 gibi. standalone Eğer ’no’ ise, dökümanı tanımlayan bir DTD belirtmek zorunludur. Bunun için <!DOCTYPE> buyruğu kullanılır.

<!DOCTYPE>
<!DOCTYPE root-element SYSTEM|PUBLIC
["name"] "URI_of_DTD">

Bu buyruk XML dökümanını tanımlayan DTD kaynağını belirtmek için kullanılır. İki şekilde kullanılılabilir.

<!DOCTYPE root-element SYSTEM "URI_of_DTD">
<!DOCTYPE root-element PUBLIC "name" "URI_of_DTD">

SYSTEM DTD dökümanının yerini belirtir.

<!DOCTYPE <Book>
SYSTEM "http://www.domain.com/dtd/mydoctype.dtd">

PUBLIC Eğer kullanılan DTD çok büyük bir yaygınlık kazandı ise özel bir isimlendirme şeması kullanılır. XML işlemcisi bu tanımı gördüğü zaman ilgili DTD kaynağını sistemde kayıtlı olduğu yerlerden bulmaya çalışacaktır. Eğer ilgili dosyayı bulamaz ise SYSTEM buyruğu ile tanımlanmış DTD’yi kullanacaktır.

<!DOCTYPE <Book> PUBLIC
"-//Dunya/DTD/EN"
"http://www.Dunya.com/dtd/xmlbk.dtd">
<![CDATA[...]]>

XML dilinde özel anlamları bulunan karakterleri özel anlamları haricinde kullanmaya yarar. ’...’ ile belirtilen yere yazılan herşey XML işlemcisi tarafından salt metin olarak algılanacaktır

<![CDATA[
Burada XML dilinde özel anlamları bulunan karakterleri
bir problem olmadan rahatça kullanabiliyorum. Meselâ
<?xml version="3.145678"?> yazmam bir hata mesajı
üretmeyecektir.
]]>
<!--....-->

XML dokümanı içerisine bazı açıklamalar veya yorumlar yazabilmemizi sağlar.

XML’e Has Özelikler

xml:lang
xml:lang="iso_639_identifier>

xml:lang özeliği bütün elemanlar için kullanılabilir. Elemanın hangi dilde yazıldığını belirtmek için kullanılır.

<Paragraf xml:lang="en">Hello</Paragraf>
<Paragraf xml:lang="fr">Bonjour</Paragraf>

xml:space

xml:space="default|preserve"

Elemanın içerisinde yer alan boşluk veya tab karakterlerinin dikkate alınıp alınmamsını belirler. Eğer ’preserve’ seçeneği kullanılırsa boş ve tab karakterleri dikkate alınacaktır.

xml:link
xml:link="link_türü

Elemanın bir link olduğunu belirtmek için kullanılır.

Özel Karakterler

XML’de özel manaları bulunan karakterleri ifade edebilmek için değişik bir metod kullanılır. XML’de yaygın olarak kullanılan 5 özel karakter şöyle gösterilir.

· & &

· < <

· > >

· " "

· ' '

Kolaylıkla görüleceği gibi özel karakterleri ifade etmek için & ve ; işaretleri beraber kullanılır.

DTD ˙Içinde Eleman Tanımları

XML dökümanı içerisinde kullandığınız elemanların tanımlarını DTD dosyaları içerisinde yapmak zorunluluğu vardır. Bunun için şu kalıp kullanılır.

<ELEMENT eleman_ismi kural>

Eleman isminin içerisinde < ve > karakterleri olmamalıdır. Eleman isimleri karakter veya _ sembolü ile başlamalıdır. Ayrıca eleman isimleri xml ile başlamamlıdır. Bu son kurala uyulmaması aslında ciddi bir probleme yol açmayabilir. Ancak xml sözcüğü ile başlayan ve XML yapısı içerisinde özel anlamları olan bir takım imler bulunmaktadır. Bu imlerde çakışma olasılığı bulunduğundan ötürü bu kısıtlamaya uyulması çok yerinde olacaktır.

111 ANY ve PCDATA 222 En basit eleman tanımı ANY buyruğu ile yapılır.

<!ELEMENTkutuphaneANY>

’ANY’ sözcüğü ile <kutuphane> ve </kutuphane> imleri arasında herhangi bir karakterin veya karakter katarının veya başka imlerin bulunabilmesi sağlanır. Eğer iki im arasında sadece özel bir takım karakterlerin tanımlanması isteniyorsa ’PCDATA’ anahtar sözcüğü kullanılır.

<!ELEMENTkutuphane(#PCDATA)>

Bu buyruk ile <kutuphane> ve </kutuphane> imleri arasında eleman isimleri hariç diğer karakterlerin yer alabileceği belirtilir. Bir örnek vermek gerekirse

<kutuphane>KTU Kütüphanesi</kutuphane>
<kutuphane></kutuphane>

kullanımları doğru olduğu halde

<kutuphane>
<universite>KTU</universite>
Kütüuphanesi
</kutuphane>

kullanımı yanlıştır.

Bununla beraber bir elemanın içerisinde başka elemanların bulunma zorunlulu ğu şu şekilde belirtilir.

<!ELEMENT Insan (Baslik>>
<!ELEMENT Baslik (#PCDATA>>
Yukarıdaki örnekte Insan imi içerisinde Baslik imi bulunmak zorundadır.
15
<!ELEMENT Insan (Baslik, Tarih)>
<!ELEMENT Baslik (#Baslik)>
<!ELEMENT Tarih (#Tarih)>

Yukarıdaki örnekte ’Insan’ im’i içerisinde ’Baslik’ ve ’Tarih’ imleri olmak zorundadır ve belirtilen sıraya uymak zorundadır.

<!ELEMENT Insan (Baslik|Tarih)>
<!ELEMENT Baslik (#Baslik)>
<!ELEMENT Tarih (#Tarih)>

Yukarıdaki örnekte ’Insan’ im’i içerisinde ’Baslik’ veya ’Tarih’ imlerinden birisi olmak zorundadır. Ancak ikisi birden bulunamaz.

Gruplama ve Yineleme

Imlerin XML dökümanı içerisinde yer alma sırasını belirlemek mümkündür.

<!ELEMENT Insanlar ((baslik, yazar)| aciklama)>
<!ELEMENT baslik (#PCDATA)>
<!ELEMENT yazar (#PCDATA)>
<!ELEMENT aciklama (#PCDATA)>

Yukarıdaki örnekte ’Insanlar’ im’i içerisinde ya ’aciklama’ im’i olmak zorundadır ya da ’baslik’ ve ’yazar’ im’i ardarda olmak zorundadır. Ayrıca bu imlerin kaçar defa yer alabileceğini belirleyebilirsiniz.

? Ya bir kere, ya hiç
+ En az bir kere
* Bir çok kere veya hiç
<!ELEMENT yazar (yazarismi+)>
<!ELEMENT yazarismi (#PCDATA)>

Yukarıdaki örnekte ’yazar’ im’i içerisinde ’yazarismi’ im’i ya bir kere yer alacaktır veya hiç kullanmayacaktır. Buna benzer fakat daha karmaşık tanımlamalar yapmak mümkündür .

Boş İmler

XML dökümanı içerisinde yer alan boş elemalar ayrıca tanımlanmak zorundadır.

<!ELEMENT elemanismi EMPTY>
Entities

<I>General Entities</I>

Bir karakter kümesi için makro tanımlamak için kullanılır.

<!ENTITY isim "karsilik">

<, >, &, 've " karakterleri i»cin gereken tanımlamalarıkendi DTD dökümanınız içerisinde yapmak zorunda değilsiniz. Bunlar XML işlemcisi tarafından önceden yapılmıştır. Copyright sembolu için bir makro tanımı aşağıdaki gibi yapılabilir. Bu sembolün Unicode karşılığı 169 (Hexadecimal 0xA9) ’dur.

<!ENTITY copyright "&#xA9;">

<I>Parameter Entities</I>

Bir önceki gibi makrolar tanımlamak için kullanılır ancak tanımlanan makrolar sadece DTD içinde kullanılmak içindir. Bu şekilde tanımlanan bütün makro isimlerinin başına % sembolü konulur. Bu sembol makronun sadece DTD içerisinde kullanılabileceğini gösterir.

<!ENTITY % isim "karsilik">

<I>External Entities</I>

Dısarıdan yapılan linkler için kullanılır.

<!ENTITY alinti SYSTEM
"http://www.Dunya.com/stocks/quoates.xml">

Eğer ‘alinti’ adli makro, XML dökümanı içerisinde kullanılacak olursa, işaret edilen URL’den yani http://www.Dunya.com/stocks/quoates.xml adresinden içerik alınacak ve XML dökümanı içerisine gömülecektir.

Örnekler

Örnek 1

<?xml version="1.0" standalone="yes"?>

<!DOCTYPE Insan SYSTEM "file:///bilisim/duygu/doc/xml/prog01.dtd">

<Insan>Beginning XML</Insan>

<!ELEMENT Insan (#PCDATA)>

<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0"

xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">

<xsl:template match="/">

<xsl:value-of select="."/>

</xsl:template>

</xsl:stylesheet>

Örnek 2

<?xml version="1.0" standalone="no"?>

<!DOCTYPE Insan SYSTEM "file:///bilisim/Duygu/doc/xml/prog02.dtd">

<Insan> Insan

<Baslik>Duygu Caglar XML</Baslik>

</Insan>

<!ELEMENT Insan (Baslik)>

<!ELEMENT Baslik (#PCDATA)>

<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0"

xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">

<xsl:template match="/">

<xsl:value-of select="."/>

</xsl:template>

<xsl:template match="Baslik">

<xsl:value-of select="."/>

</xsl:template>

</xsl:stylesheet>

Örnek 3

<?xml version="1.0" standalone="no"?>

<!DOCTYPE Kisi SYSTEM "file:///bilisim/Duygu/doc/xml/prog03.dtd">

<Kisi> Duygu Caglar </Kisi>

<!ELEMENT Kisi (#PCDATA)>

<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0"

xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">

<xsl:template match="/">

<HTML>

<xsl:value-of select="."/>

</HTML>

</xsl:template>

</xsl:stylesheet>

Örnek 4

<?xml version="1.0" standalone="no"?>

<!DOCTYPE Insan SYSTEM "file:///bilisim/Duygu/doc/xml/prog04.dtd">

<Insan>

<Baslik>System Duygu Caglar</Baslik>

</Insan>

<!ELEMENT Insan (Baslik, Konu)>

<!ELEMENT Baslik (#PCDATA)>

<!ELEMENT Konu (#PCDATA)>

<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0"

xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">

<xsl:template match="/">

<HTML>

<xsl:value-of select="."/>

</HTML>

</xsl:template>

</xsl:stylesheet>

Örnek 5

<?xml version="1.0" standalone="no"?>

<!DOCTYPE Insan SYSTEM "file:///bilisim/Duygu/doc/xml/prog05.dtd">

<Insan>

<Baslik>Duygu Caglar</Baslik>

</Insan>

<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0"

xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">

20

<xsl:template match="/">

<HTML>

<xsl:apply-templates/>

</HTML>

</xsl:template>

<xsl:template match="Baslik">

<HEAD>

<xsl:value-of select="."/>

</HEAD>

</xsl:template>

</xsl:stylesheet>

Örnek 6

<?xml version="1.0" standalone="no"?>

<!DOCTYPE Insan SYSTEM "file:///bilisim/Duygu/doc/xml/prog06.dtd">

<Insan>

<Baslik>System Duygu Caglar</Baslik>

<Konu>System Yonetici Nitelikleri</Konu>

</Insan>

<!ELEMENT Insan (Baslik, Konu)>

<!ELEMENT Baslik (#PCDATA)>

<!ELEMENT Konu (#PCDATA)>

<?xml version="1.0"?>

<xsl:stylesheet version="1.0"

xmlns:xsl="http://www.w3.org/1999/XSL/Transform">

<xsl:template match="/">

<HTML>

<xsl:apply-templates/>

</HTML>

</xsl:template>

21

<xsl:template match="Baslik">

<HEAD>

<xsl:value-of select="."/>

</HEAD>

</xsl:template>

<xsl:template match="Konu">

<P>

<xsl:value-of select="."/>

</P>

</xsl:template>

</xsl:stylesheet>

Pazartesi, Haziran 02, 2008

WPF - Text & Flow Document

Metinler hazırladığımız uygulamaların vazgeçilmezledir. Windows Presentation Foundation ile metin işlemlerini kullanırken bir çok özelliği kolaylıkla kullanmamıza olanak tanınmaktadır. WPF, metin görüntülenmesine olanak tanınan her yerde yazılarımızı görüntülememize olanak tanımaktadır. Basit metin formatlarından çok daha karışık formatlara ve istediğimiz biçimde stillendirdiğimiz metinlere kadar çok geniş bir yelpaze WPF ile sunulmaktadır. Metinleri kullanırken yalnızca yazılarla kalmayıp kullanıcı kontrollerini, grafiklerini de kullanabilmemiz mümkündür. Metin işlemlerinde en göze çarpan ve yapılması istenen bir diğer özellik ise tip kontrolleridir. WPF‘ te bu işlemler içinde Typography sınıfı kullanılmaktadır. Ayrıca oluşturduğumuz olan metinlerin uygulamamızda daha derli toplu görülebilmesi için Flow Document ( akan belgeler ) ve Fixed Document ( değişmez belgeler ) sınıfları kullanılmaktadır. Bu sınıfların kontrollerini kullandığımız zaman ise bizlere birçok kontrolü içinde barındıran kontrol sunulmaktadır. Biz bu makalemize süresinde yukarıda bahsettiğimiz bütün özellikleri incelemeye çalışacağız. İlk olarak incelemeye başlamadan önce Flow Document kullanılan birkaç uygulamadan örnek olacak.

Türkiye’ de ve bütün dünyada Windows Presentation Foundation tanıtımları yapılırken gösterilen ortak bir uygulama vardı. Demoda bir gazetenin internete başlanmadan videoları, resimleri ve içerikleri ile birlikte bilgisayarda kullanılmasına olanak tanıyan bir örnekti. Gösterilen demo New York Times Reader ‘dır. Uygulamada, yazılar belirli ölçülerde büyültülüp küçültülürken sayfalamalar ona göre otomatik olarak şekillendiriliyor, düzenli olarak güncelleme alabiliyor ve hem hızlı hem de görsel olarak son kullanıcının hoşuna gidecek animasyonlar sunuyordu. Kısacası geliştiriciler ve kullanıcılar bu uygulamayı fazlasıyla beğenmekteydi. Şimdi bu uygulama ve bu uygulama esas alınarak hazırlanan başka bir uygulamanın ekran görüntülerini aşağıda göreceksiniz. Bu uygulamaların ortak yanları;

Windows Presentation Foundation ile yapılmış olmaları,
Flow Document kontrolünün kullanılmış olması,
İçeriklerinin web servisler ile otomatik olarak çekiliyor olması,
Arama için gerekli olan sorgularında LinQ To SQL kullanmaları,
Sayfa geçişlerinde ve arama işlemleri sonuçlarında animasyon kullanılması,
biçiminde sıralayabilmemiz mümkündür.


New York Times Reader


MSDN Libary

Yukarıda ekran görüntülerini gördüğünüz uygulamaların en belirgin özellikleri içeriklerinden bulunan metinlerin uygulamanın boyutuna göre kendisini otomatik olarak şekillendirmesidir.

Artık temel olarak metin ve flow document ile neler yapabileceğimize göz attığımıza göre bizlerde bu tür uygulamalar geliştirmek istediğimizde kullanabileceğimiz metin özelliklerini incelemeye başlayabiliriz.

Yazı Tipi ve Metin Stilleri

Metin ile ilgili işlemler ile uğraştığımızda bir çok aşamayı başarılı bir biçimde yapabilmemiz gerekmektedir. Fakat WPF ile sağlanan kolaylıklar ve bünyesinde barındırdığı bir çok yazı tipi stilleri sayesinde daha kolaylıkla yapabilmemiz mümkündür. Metin uygulamalarında altı çizili olması, kalın olması, eğik olması, farklı yazı tiplerinin kullanılabilmesi, boyutlarının kolaylıkla değiştirilebilmesi ve işletim sistemlerinin temalarından doğan sorunların oluşmaması gibi bir çok faktörü düşünerek hareket ederiz. WPF ile ise bahsettiğimiz bir çok faktörü HTML ile kod yazarken yaşadığımız kolaylık ile uygulayabiliyoruz.

Yaygın Metin Özellikleri

WPF ile hazırlamış olduğumuz uygulamalarda metinleri belirlediğimiz zaman TextElement sınıfını çağırmamız gerekmektedir. TextElement sınıfına dahil edilmiş birçok özelliği kullanarak en yaygın olarak kullanılan metin işlemlerini yapabilmemiz mümkündür. Şimdi bu sınıfı buton kontrolünün içerisinde nasıl kullanabileceğimizi basit bir örnek ile inceleyelim.

XAML Kod
<Button TextElement.FontFamily="Parchment" TextElement.FontSize="80" Height="96" VerticalAlignment="Top">
    Turhal Temizer
</Button>
<Button FontFamily="Parchment" FontSize="80" Height="96" VerticalAlignment="Bottom">
    Duygu Çaglar
</Button>

XAML koddan dikkat edeceğiniz üzere TextElement sınıfı ile metin özelliklerine belirleyebilirken aynı zamanda direk yapmak istediğimiz metinsel değişikleri belirterek de yapabilmemiz mümkündür. İkisi arasında bir fark yoktur ve özellikler penceresinde yaptığımız işlemlerin sonucunun sorunsuz olduğunu görebiliriz.



Butonumuzun görüntüsünün nasıl gözüktüğüne görmek gerekirse,



iki butonda da belirttiğimiz yazı tipi ve boyutu sorunsuz bir biçimde uygulanmış olduğu görülür.
Text Element miraslaşarak oluşturulan özellikleri ve ne işe yaradıklarını aşağıdaki gibi listeleyebiliriz.



Özellik Kullanımı
FontFamily
Yazı biçimini belirler(Arial, Calibri, v.b.).
FontSize Yazıların boyutlarını belirler. (XAML‘ de kullanabileceğimiz boyut standartları: in, cm, px, pt ‘dir. Bu kısaltmalar ayrıntılı olarak inç, santimetre, piksel, nokta.) Eğer herhangi bir standart girilmezse varsayılan olarak piksel kabul edilir.
FontStretch Yazının gerginliğini belirler. Condensed, Normal ve Expanded değerlerini alır.
FontStyle Yazınını stilini belirler. Italic ve Normal değerlerini alır.
FontWeight Yazını genişliğini belirler. Normal, Bold ve Light değerlerini alır.
Foreground Yazının rengini belirler.

Daha öncede bahsettiğimiz gibi yukarıdaki özellikler kullanıcı kontrollerinde dahili olarak kullanılmaktadır ve TextElement sınıfının tekrardan çağırılmasına gerek yoktur.

Yazı ve Yazı Ailesi

Ortak kullanılan (FontFamily) yazı ailelerine ve tiplerine yer verilmiştir. Fakat FontFamily sınıfı kullanabileceklerimizden yalnızca biridir. WPF uygulamalarında sıklıkla kullanılan üç sınıfı ve kullanım biçimlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki tablodadır.

Sınıf Kullanımı
FontFamily Yazı tiplerini isimleri ile temsil eder. Arial, Calibri, Times New Roman v.b. yazı tipleri kullanılabilmektedir.
GlypTypeface Diskimizdeki yazı tipini kullanır. C:\Windows\Fonts\timesbi.ttf gibi. Belirtilen yazı dosyasının içerisinden yazıya ilişkin stil, boyut ve diğer özellikleri bulunmaktadır. Yolunu verdiğimizde ise kalın, yassı ve stili Times New Roman dır.
Typeface FontFamily özelliklerini kullanır. GlypTypeface ile oluşturulan görüntülenmeler Typeface ile tekrardan görüntülenebilir.

Windows Presentation uygulamaları geliştirilirken sıklıkla kullanılan yazı ailesi FontFamily ‘dir. Diğer iki yazı ailesi ise genellikle tasarımcılar tarafından özelleştirilen yazı stillerinin kullanılması durumunda kullanılmaktadır. Fakat kullanım sıklığı ve kolaylığı göz önüne alındığında FontFamily ‘nin daha fazla kullanıldığı gözlenir.

Yazı Boyutu (FontSize)

Metin işlemlerinde kullanacak olduğumuz yazının boyutunu istediğimiz biçimde şekillendirmemize olanak tanır. Hangi değerler ile boyutlarını yaygın metin özellikleri başlığının altındaki tabloda incelemiştik. Şimdi bu değerleri nasıl kullanabileceğimize XAML kod ile göz atalım.

XAML kod
<StackPanel>
    <TextBlock FontSize="40 px" Text="30 piksel"/>
    <TextBlock FontSize="40 pt" Text="30 nokta"/>
    <TextBlock FontSize="1.3 cm" Text="1.3 santimetre"/>
    <TextBlock FontSize="0.4 in" Text="0.3 inç"/>
</StackPanel>



Gerginlik (Stretch)

Metin uygulamalarında yer alan yazıların ekrandaki gerginliklerini belirlenmesine yarar. Kullanılan değerler FontStretches sınıfından çekilir. Bu değerler: UltraCondensed, ExtraCondensed, Condensed, SemiCondensed, Normal, Medium, SemiExpanded, Expanded, ExtraExpanded ve UltraExpanded dir.

Sıklıkla kullanılan yazı stillerinde gerginlik değeri olarak normal kullanılmaktadır. Eğer ki diğer özellikler kullanılırsa yatay olarak harfler ve rakamlar birbirlerine çok yaklaşacak ve okuma güçlüğüne sebep olacaktır. Örnek olarak MS Office ‘de yer alan yazı tiplerinden Gill Sans MT‘ yi deneye bilirsiniz. Harflerin birbirine yakın olmasından dolayı okunma oldukça zordur.

Stil (Style)

FontStyle özelliği ile kullanılmaktadır. Kullanabileceğimiz değerleri: Normal, Italic ve Oblique ‘dir. Metinlerde farklı gösterilmesi düşünülen kelimelerde uygulanır. Arial yazı ailesi ile yazmış olduğumuz bir yazıya stilleri uyguladığımızda oluşan sonuç aşağıdaki gibidir.



Weight

FontWeight özelliği metin uygulamalarındaki yazılarımızın daha koyu bir biçimde görülmesini sağlar. FontWeight sınıfında birçok değer kullanılmaktadır. Bunlar: ExtraLight/UltraLight, Light, Normal/Regular, Medium, DemiBold / SemiBold, Bold, ExtraBold / UltraBold, Black / Heavy ve ExtraBlack / UltraHeavy dir.

TextElement sınıfında kullanılmakla birlikte paragraf veya blok yazı alanlarında da kullanılması mümkündür. Metin belgelerinde genellikle önem sarf eden veya başlık olacak olan yazılarda sıklıkla kullanılmaktadır.

Decoration (Süsleme)

Decoration özelliği yazıların altını veya üzerine düz bir çizgi çizmeye yaramaktadır. Genellikle TextBlock içerisinde kullanılmaktadır. Ayrıca TextDecorations ile düz siyah çizgi çizmenin dışında belirli ölçülerde özelleştirebildiğimiz düzlemlerde çizilebilmektedir. Örnek vermek gerekirse;

<TextBlock TextWrapping="Wrap" TextAlignment="Center" FontSize="18">
    <Span TextDecorations="Underline">Turhal Temizer, </Span>
    <Span TextDecorations="Baseline"> Duygu Çağlar, </Span>
    <Span TextDecorations="Strikethrough">Gövdesinde, </Span>
    <Span TextDecorations="Overline">Üzerinde, </Span>
    <Span TextDecorations="Underline, Baseline, Strikethrough, Overline">Hepsi</Span>
</TextBlock>
 

Şimdi ki örneğimizde ise standart siyah çizgini yerine mavi renkli kalın bir çizgiyi nasıl oluşturabileceğimize göz atacağız.

<TextBlock Margin="0,74,0,-74" FontSize="38" TextAlignment="Center">
    <Span>
        <Span.TextDecorations >
            <TextDecoration Location="Underline" PenOffset="4">
                <TextDecoration.Pen>
                    <Pen Brush="Blue" Thickness="1"/>
                </TextDecoration.Pen>
            </TextDecoration>
            <TextDecoration Location="Strikethrough">
                <TextDecoration.Pen>
                    <Pen Brush="LightGreen" Thickness="1"/>
                </TextDecoration.Pen>
            </TextDecoration>
        </Span.TextDecorations>
        Turhal Temizer
    </Span>
</TextBlock>



Windows Presentation Foundation da TextDecoration işlemlerini XAML kod yardımı ile ne kadar kolay yapabileceğimizi öğrenmiş olduk.

Text Wrapping & Hyphenation ( Metin aktarma ve Kesikli çizgi )

Son kullanıcılara sunulan uygulamalarda genellikle doldurmalı alanlar kullanıcılar tarafından uygulama alanının genişliğinden daha fazla yer kullanarak taşmasına sebep olmaktadır. Bu tür sorunları ortadan kaldırmak için kullanıcıya sunulan kontrolün genişliği tamamlandı ise bir alt satıra geçirilmesi için ufak ayarlamalar yapılırdı. WPF ‘de bu işlemleri iki biçimde yapabilmemiz mümkündür. Bunlardan birincisi TextWrapping ‘tir.

TextWrapping özelliği yazı yazdırılan satır dolmuş ise bir alt satıra geçmesine olanak tanımaktadır. Örnekler ile bu özelliği incelemek çok daha yararlı olacaktır.

TextWrapping özelliğini kullanmadan,

<TextBlock TextWrapping="NoWrap" Text="Turhal Temizer, Istatistik ve Bilgisayar Bilimleri, Karadeniz Teknik Universitesi"/>



TextWrapping özelliğini kullanarak,

<TextBlock TextWrapping="Wrap" Text="Turhal Temizer, Istatistik ve Bilgisayar Bilimleri, Karadeniz Teknik Universitesi"/>



TextWrapping özelliğinin üçüncü değeri ise WrapWithOverflow ‘dur. Bu değer daha çok geniş boyutlu uygulamalarda Wrap ‘a göre daha iyi performans vermektedir.

TextWrapping özelliği ile birlikte kullanabileceğimiz Hyphenation özelliği kelimeleri satıra sığabilecek kadar uzatır ve sığmayan kısmına kesikli çizgi “-” koyarak bir alt satırda kaldığı yerden devam etmektedir. Örnek olarak göstermek gerekirse,

<TextBlock TextWrapping="Wrap" IsHyphenationEnabled="True" Text="TextWrapping özelliği kullanabileceğimiz Hyphenation ..."/>



Text Alignment ( Metin Hizalaması )

Yazıların sağa sola, ortaya veya her iki yana yaslı olarak yazılmasına olanak tanınmaktadır. Bu işlemin gerçekleşebilmesi için TextAlignment özelliğine right, left, justify ve center özelliklerinden herhangi birinin girilmesi yeterlidir. Özelliğin uygulamalarını sıklıkla MS Office ‘te görebiliriz. İlk açılan belge sağa yaslı olarak yazmaya başlarken biz onu sayfanın istediğimiz yerinde başlamasına olanak sağlarız.

Metin ve Kullanıcı Arayüzü

WPF uygulamalarında tasarım mimarisi kullanıcı kontrollerinin kullanımı üzerine kurulmuştur. Hiyerarşinin gerçekleşmesinden kullanılan sınıflardan biri Glyph sınıfıdır. System.Windows.Forms.Design.Behavior isim alanından miraslaşarak oluşturulmuştur. Kullanılan kontrollerin form üzerinde gösterdiği özelliklere göre düzenlenmiştir. Hiyerarşinin en üst kademelerinden birinde yer alan Glyph sınıfı ile birlikte GlyphRunDrawing sınıfı kullanılmaktadır. System.Windows.Media isim alanından miraslaşmıştır. Kullanılan sınıfların modellenmesi ile metin işlemlerinde kullanabileceğimiz TextBlock ve FlowDocumentReader kullanıcı kontrolleri bizlere sunulmuştur. Şimdi sıklıkla kullanılan metin kontrollerini incelemeye çalışalım.

TextBlock

TextBlock kontrolü genellikle basit metinlerin görüntülenmesinde kullanılmaktadır. Birkaç kelimelik cümlelerin yazımında yazı stillerinin özelleştirilmesi gibi özellikleri kullanabilmemiz mümkündür. Basit olarak TextBlock kontrolünün nasıl kullanacağını gösterirsek,

<TextBlock Text="Turhal Temizer"/>

XAML kod bloğu biçimindedir. TextBlock kontrolünün form üzerinde nerede duracağı FrameworkElement yardımı ile belirtilebilmektedir. Ayrıca WPF formda Grid alanı yerine StackPanel kullanırsak ta kullanmış olduğumuz yazılar ve kontroller biz aksini belirtmediğimiz sürece alt alta dizilecektir.

TextBlock ‘ta çoklu satırda kullanılabilmektedir. Fakat kullanımı için doğru karakterleri kullanabilmesi gerekmektedir. .Net ‘te Environment.NewLine özellikleri yardımı ile kullanılması mümkündür. Karakterler kullanılarak hazırlanmış TextBlock kontrol örneği aşağıdadır.

<TextBlock Text="Turhal&#x0a; Temizer" />

&#x0a; kullanıldığı taktirde bitiminden sonraki kelimenin bir alt satırdan başlamasını sağlamaktadır.

TextBlock kontrolleri kullanılırken yazı ailesi ve stillerde kullanılabilmektedir. Ayrıca içerik olarak belirttiğimiz metinleri <TextBlock> tagları arasında kullanabilmemiz mümkündür.

<TextBlock>Turhal Temizer</TextBlock>

Metinlerde öncelikli olarak göstermemiz gereken kelimeleri kalın olarak göstermek isteyebiliriz. Bunun için yapmamız gereken HTML kodda olduğu gibi Bold tagını kullanmak olacaktır (HTML ‘de bold tagı strong biçiminde kullanılmaktadır).

<TextBlock><Bold>Turhal Temizer</Bold></TextBlock>



Metin modellerinde kullanabileceğimiz stilleri yukarıda ayrıntılı bir biçimde açıklamıştık. Bahsettiğimiz özelliklerin hepsi TextBlock modeli içerisinde kullanılabilmektedir.

Label ve AccessText

Label, etiket olarak göstermek istediğimiz metinlerde sıklıkla kullanılmaktadır. Özellikle Windows Form ‘larda kullanıcı tarafından değiştirilmesini istemediğimiz metinleri kullanırken en sık tercih edilen kontroldü. Aynı şekilde bu kontrol TextBlock ile birlikte WPF form uygulamalarında da yerini almıştır. Fakat en belirgin farkı istediğimiz bir harfi klavyeden alt karakterine bastığımızda altı çizili olarak gösterebilmemizdir. Bu kullanım şeklini Windows Form ile yapmak istediğimizde kullandığımız karakterlerin hepsini ekranda göstermektedir. Altı çizili olarak gösterebilmek için istediğimiz bir harfin önüne “-” karakterini koymamız yeterli olacaktır.

<Label FontSize="20" Content="D_uygu Çağlar Label"/>

Label gibi kullanacağımız bir diğer kontrolde AccessText ‘tir. Bu kontrolde label gibi çalışmakla birlikte ilk kullanışta göze çarpan ilk farkı WPF formun en köşe noktasından başlıyor oluşudur. Label kontrolü en köşe noktadan bir boşluk mesafede metinleri göstermektedir. Kullanımda olmasa da metinleri girerken XAML kod tarafında ufak bir değişiklik ile metinleri girmek gerekmektedir. Label kontrolünden metinleri Content özelliği ile girerken AccessText kontrolü ile Text özelliği ile girmemiz gerekmektedir.

<AccessText Text="T_urhal Temizer AccessText"/>

İki kontrolün klavyeden alt karakterine basılması sonucunda aldığı ekran görüntüsü aşağıdaki gibi olacaktır.



FlowDocument

Flow Document kontrolü WPF ile gelen en büyük yeniliklerden biridir. Biraz önce bahsettiğimiz metin girme kontrolleri temel olarak uzun olmayan metinlerin girilmesinde kullanılmaktadır. Fakat paragraflarca metinlerin uygulamamıza eklenmesini istediğimizde o kontroller yeteri verimi verememektedir. Bu durumda bizlerin yapması gereken satır sonlarına geldiğinde düzenli olarak bir alt satıra geç, kullanıcı yazıyı büyütmek ve küçültmek istediğinde olabilmesi için kontroller yaz ve bunun gibi daha birçok işlemi yapmamız gerekmekteydi. Bunun yerine FlowDocument kontrolü kullanarak daha uygulamanın temellerinden karşılaşacağımız bir çok sorunu halletmiş oluruz.

Ayrıca ufak bir noktaya değinmek gerekirse, WPF form ile hazırlanmış uygulamalarda içerikleri gösterirken verilerin XML ile birlikte XPS (XML Paper Specifition) belgelerden çekildiğinden de bahsedilmektedir. Peki bu XPS doküman nedir? Şubat ayı itibari ile değiştirilemez doküman kategorisinde PDF ‘in yerine standart olarak kabul edilmiş bir belge türüdür. Kabul esnasında PDF ‘in kabul oranına nazaran çok daha yüksek bir oranla kabul edilmiştir. Belgeleri göstermek için internet tarayıcıları kullanmakta ve kullanımında kullanıcılara sunduğu işlemleri Flow Document ile gerçekleştirmektedir. Ayrıca Windows Vista ile hazırlanan belgeler XPS ile ve bu işletim sisteminin çıkması ile yaygınlaşmıştır. Microsoft ürünü olmakla birlikte diğer yazılım ve bilişim firmalarının da istediği bir belge standardıdır. Yalnızca lisans alım aşamasında Microsoft ‘un diğer firmalardan daha aktif davranmasından ötürü kendi bünyesine dahil etmedir.

XPS kullanımı esnasında API olarak System.IO.Packaging dönüşümünü kullanmaktadır. Daha ayrıntılı bilgi edinmek için ise http://www.microsoft.com/xps adresinden yararlanabilirsiniz.

FlowDocument oluştururken nasıl bir yol izlememiz gerektiğini örnek üzerinden anlatacağız. Bu işlem için <FlowDocument> kontrolü ve her paragraf için <Paragraph> üyesini kullanmamız gerekecektir.

<FlowDocument>
    <Paragraph FontSize="22">Text ile FlowDocument</Paragraph>
    <Paragraph FontSize="30">Flow Document</Paragraph>
    <Paragraph>Flow Document kontolü WPF ile …. </Paragraph>
    <Paragraph>…</Paragraph>
    <Paragraph>..</Paragraph>
</FlowDocument>



Flow Document kontrolünü kullanarak aramadan, boyut arttırmaya kadar birçok işlemi bir arada yapmamıza olanak tanınmaktadır. Bu işlemler esnasında yazı stillerinden sağa ve sola dayalı olması yazılar büyüdüğünde formumuza göre otomatik olarak şekillendirilmesi gibi bir çok özelliği otomatik olarak yapmaktadır.



Flow Document ile kullanabileceğimiz blokları aşağıdaki gibi listeleye biliriz.

Blok Kullanımı
Paragraph XAML kod bloğundan FlowDocument kontrolüne metin eklememize olanak tanır. Eklemiş olduğumuz metinler basit metinler olmalıdır. Sınırsız sayıda kullanılabilir. Diğer bloklar ile iç içe kullanılabilmektedir.
Section Diğer bloklara çeşitli özellikler atanmasına yarar. Diğer bloklara belirginlik, arka plan, yazı rengi ve buna benzer özellikleri belirlenmesinde yarar. Taglar içerisinde yazı metin yazılamaz. Paragraph gibi metin bloklarını kapsayacak biçimde tanımlanabilir.
List Listeleme yapılması için sıralı numara, roma rakamı, kalın nokta gibi standart listeleme simgelerinin kullanılmasına olanak tanır.
Table Belgelerde tablo ile gösterime ihtiyaç duyulduğunda kullanılmaktadır.
BlockUIContainer FlowDocument içerisine son kullanıcılara hitaben resim, video, buton ve üç boyutlu nesneler eklenmesine olanak tanır.

FlowDocument içerisinde kullanılabilecek blokların hepsinin ortak biçimde kullanıldığı bir örnek hazırlayalım. Örneğimizde başlığın arka plan rengi, listeli metin, BlockUIContainer ve tablo bulunacaktır.



XAML kod
<Window x:Class="mak43.Window8"
    xmlns="http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml/presentation"
    xmlns:x="http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml"
    Title="Flow Document">
    <!--Kapsamlı örnek-->
    <FlowDocument>
        <Section LineHeight="2" Foreground="White" Background="Black">
            <Paragraph FontSize="22">Windows Presentation Foundation</Paragraph>
            <Paragraph FontSize="30">Kısa Açıklamalar</Paragraph>
        </Section>
    <Paragraph>WPF: Ön plana çıkan özellikleri</Paragraph>
        <List>
            <ListItem>
                <Paragraph>Uygulama ile uyumu</Paragraph>
            </ListItem>
            <ListItem>
                <Paragraph>Çözünürlüğe bağımlılığı</Paragraph>
            </ListItem>
            <ListItem>
                <Paragraph>Donanımlar ile uyumu</Paragraph>
            </ListItem>
            <ListItem>
                <Paragraph>Bildirimli programlama</Paragraph>
            </ListItem>
            <ListItem>
                <Paragraph>Özelleştirelebilir zengin kontroller</Paragraph>
            </ListItem>
        </List>
        <BlockUIContainer>
            <Viewbox>
                <StackPanel Orientation="Horizontal">
                    <Image Source="yapi.jpg" Margin="5"/>
                    <TextBlock VerticalAlignment="Center" Width="100" TextWrapping="Wrap">
                        .Net Framework 3.0 teknolojisinden bulunanlar.
                    </TextBlock>
                </StackPanel>
            </Viewbox>
        </BlockUIContainer>
        <Paragraph>
            .Net 3.0 yapısının tablo ile gösterimi
        </Paragraph>
        <Table CellSpacing="5" Padding="15" FontFamily="Segoe UI">
            <Table.Background>
                <LinearGradientBrush>
                    <GradientStop Color="Yellow" Offset="0"/>
                    <GradientStop Color="Orange" Offset="1"/>
                </LinearGradientBrush>
            </Table.Background>
            <!-- dört sütün oluşturuluyor: -->
            <Table.Columns>
            <TableColumn/>
            <TableColumn/>
            <TableColumn/>
            <TableColumn/>
            </Table.Columns>
            <!-- üç satır oluşturuluyor: -->
            <TableRowGroup>
                <TableRow>
                    <TableCell ColumnSpan= "4" TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">.NET Framework 3.0</Paragraph>
                    </TableCell>
                </TableRow>
                <TableRow>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center" LineHeight="70">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">WPF</Paragraph>
                    </TableCell>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">WCF</Paragraph>
                    </TableCell>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">WF</Paragraph>
                    </TableCell>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">WCS</Paragraph>
                    </TableCell>
                </TableRow>
                <TableRow>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">ADO.NET</Paragraph>
                    </TableCell>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">ASP.NET
                        </Paragraph>
                    </TableCell>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">Windows Forms</Paragraph>
                    </TableCell>
                    <TableCell BorderBrush="Black" BorderThickness="2" Background="LightGray"
                        TextAlignment="Center">
                        <Paragraph FontWeight="Bold">...</Paragraph>
                    </TableCell>
                </TableRow>
            </TableRowGroup>
        </Table>
    </FlowDocument>
</Window>

Oluşturmuş olduğumuz uygulamanın boyutlarını değiştirdiğimiz taktirde uygulamamızın içerisinde yer alan metinlerde otomatik olarak şekillenecektir.

Span

Yazı stillerinde anlatırken altı çizili, kalın, yassı yazıların nasıl oluşturulacağından ayrıntılı bir biçimde değinmiştik. FlowDocument ile bu özellikler kullanılmak istendiğinde nasıl bir kullanım izleneceğine değinmeye çalışalım. Yazı ile anlatırken TextBlock kontrolü içerisinde nasıl kullanılacağından değinmeye çalışmıştık. Şimdi ise Paragraph bloğu arasında kullanacağız.

XAML Kod
<FlowDocument>
    <Paragraph>
        <Bold>Kalın</Bold>
        <Italic>Yassı</Italic>
        <Underline>Altında</Underline>
        <Hyperlink>Link</Hyperlink>
        <Span BaselineAlignment="Superscript">SıuperScript</Span>
        <Span BaselineAlignment="Subscript">SubScript</Span>
        <Span>
            <Span.TextDecorations>
                <TextDecoration Location="Strikethrough"/>
            </Span.TextDecorations>
            Strikethrought
        </Span>
    </Paragraph>
    <Paragraph>
    a
    <Bold>b
        <Italic>c
            <Underline>d
                <Hyperlink>e</Hyperlink>
            f</Underline>
        g</Italic>
    h
    </Bold>
    i
    </Paragraph>
</FlowDocument>



Sabit Bloklar

FlowDocument içerisine yerleştirmiş olduğumuz resim, videoların blok içerisinden nerede duracağını belirlememize olanak tanırlar. Sayfanın boyutunun değişmesi sonucunda oluşan görüntü bozukluklarını ortadan amaçlar. Ufak bir örnek ile nasıl kullanıldığına göz atalım.

<FlowDocument>
    <Paragraph FontSize="22">Windows Client</Paragraph>
    <Paragraph FontSize="30">WPF 'in Form Dünyasındaki Yeri</Paragraph>
    <Paragraph>
        <Figure Width="130">
            <BlockUIContainer>
                <Image Source="Turhal11.jpg"/>
            </BlockUIContainer>
        </Figure>
        Windows Presentation Foundation …
    </Paragraph>
    <Paragraph>Windows Form …</Paragraph>
    <Paragraph>…</Paragraph>
    <Paragraph>…</Paragraph>
    <Paragraph>…</Paragraph>
    <Paragraph>
        Tabii bu yalnızca bir görüş. Bize doğrusunu zaman gösterecektir.
    </Paragraph>
    <Paragraph>
        <Bold>Turhal Temizer</Bold>
    </Paragraph>
</FlowDocument>



FlowDocument ‘e eklemiş olduğumuz resim varsayılan olarak formun ilk sütununun sağ köşesine eklenmiştir. Eğer biz resmin yerine değiştirmek istiyorsak yapmamız gereken VerticakAnchor ve HorizontalAnchor değerlerini belirlemek olacaktır. Örnekler ile sonuçlarına göz atalım.


HorizontalAnchor="ColumnLeft"


HorizontalAnchor="PageCenter"


HorizontalAnchor="PageRight" ve VerticalAnchor="PageTop"

FlowDocument Görüntüleme

FlowDocument ile açıklamaları anlatırken hazır kontrolün özelliklerini kısıtlayabileceğimizden de bahsetmiştik. Uygumalarımızın sağ alt köşesinde görüntüleme ile ilgili üç adet seçenek çıkmaktadır. Eğer geliştiriciler isterse bu üç kontrolden herhangi birini XAML kod bloğunda FlowDocument tagından önce yazarak varsayılan olarak uygulatabiliriz ve değiştirilmesini engelleyebiliriz.

Görüntüleme ile ilgili üç seçeneğin ne işe yaradığını aşağıdaki tabloda ayrıntılı bir biçimde öğrenebilirisiniz.

Görütüleme Görevi
FlowDocumentScrollViewer Belgelerin web sayfalarında veya MS Word ‘de olduğu gibi aşağı yukarı kaydırma çubuğu ile hareketlenebilmesini sağlar.
FlowDocumentPageViewer MS Word ‘de tam ekran belgeleri okurken gözlemlenen yapının aynısı çalıştırılır.
FlowDocumentReader Diğer iki görüntülemenin özelliklerinin birleşimi biçimindedir. Kullanıldığı taktirde diğerlerinden farklı olarak arama çubuğuda aktif olmaktadır.
Görüntülemeler sonucunda aşağıdaki gibi sonuç alırız.

<FlowDocumentScrollViewer>
    <FlowDocument>
        ………………………
    </FlowDocument>
</FlowDocumentScrollViewer>



<FlowDocumentPageViewer>
    <FlowDocument>
        ………………………
    </FlowDocument>
</FlowDocumentPageViewer>



<FlowDocumentReader>
    <FlowDocument>
        ………………………
    </FlowDocument>
</FlowDocumentReader>



Dipnot Ekleme

FlowDocument ile hazırlanmış uygulamalara göz attığımızda dipnot ekleme gibi seçeneklerin bulunduğunu gözlemleriz. WPF, FlowDocument kontrolünde kullanabilmemiz için dipnot ekleme ve önemlilik belirleme gibi kontrolleri bizlere sunmuştur. Özellikleri kullanabilmemiz için Annotation sınıfını kullanabilmemiz gerekmektedir. Bunun için ise System.Windows.Annotations isim alanının uygulaya eklenmesi gerekmektedir. Dipnot işlemleri esnasında aşağıdaki kontrolleri kullanabilmemiz mümkündür.

Komut Kullanımı
CreateTextStickyNoteCommand Eklenmesi durumunda seçili metnin üzerine gelindiğinde yazı olarak not eklenmesini sağlar.
CreateInkStickyNoteCommand Eklenmesi durumunda seçili metnin üzerine gelindiğinde çizerek not eklenmesini sağlar.
DeleteStickyNoteCommand Etiket olarak eklenen dipnotları silmeyi sağlar.
CreateHighlightCommand CreateHighlightCommand
ClearHighlightCommand Renklendirilmiş metnin temizlenmesini sağlar.

Yukarıdaki komutları kullanarak FlowDocument uygulamamızı özelleştirelim.

Uygulamamıza başlarken ilk yapacak olduğumuz işlem System.Windows.Annotations isim alanını eklemek olacaktır.



Daha sonrasında ise aşağıdaki XAML kodları ekliyoruz.

XAML kod
<Window x:Class="mak43.Window10"
    xmlns="http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml/presentation"
    xmlns:x="http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml"
    xmlns:a="clr-namespace:System.Windows.Annotations;assembly=PresentationFramework"
    Title="Dipnot" Initialized="Window_Initialized" Closed="Window_Closed">
    <StackPanel>
        <StackPanel Orientation="Horizontal">
            <Label>Dipnot Kontrolleri</Label>
            <Button Command="a:AnnotationService.CreateTextStickyNoteCommand"
                CommandTarget="{Binding ElementName=reader}">Yazılı Not</Button>
            <Button Command="a:AnnotationService.CreateInkStickyNoteCommand"
                CommandTarget="{Binding ElementName=reader}">Çizimli Not</Button>
            <Button Command="a:AnnotationService.DeleteStickyNotesCommand"
                CommandTarget="{Binding ElementName=reader}">Not sil</Button>
            <Button Command="a:AnnotationService.CreateHighlightCommand"
                CommandTarget="{Binding ElementName=reader}" >Üstünü çiz</Button>
            <Button Command="a:AnnotationService.ClearHighlightsCommand"
                CommandTarget="{Binding ElementName=reader}">Üstünü temizle</Button>
        </StackPanel>
        <FlowDocumentReader x:Name="reader">
            <FlowDocument>
                <Paragraph FontSize="22">Windows Client</Paragraph>
                <Paragraph FontSize="30">WPF 'in Form Dünyasındaki Yeri</Paragraph>
                <Paragraph>
                    <Figure Width="130" HorizontalAnchor="PageRight" VerticalAnchor="PageTop">
                        <BlockUIContainer>
                            <Image Source="Turhal11.jpg"/>
                        </BlockUIContainer>
                    </Figure>
                    …
                </Paragraph>
                <Paragraph>…</Paragraph>
                <Paragraph>…</Paragraph>
                <Paragraph>…</Paragraph>
                <Paragraph>…</Paragraph>
                <Paragraph>…</Paragraph>
                <Paragraph>
                    <Bold>Turhal Temizer</Bold>
                </Paragraph>
            </FlowDocument>
        </FlowDocumentReader>
    </StackPanel>
</Window>

C# kod
using System;
using System.IO;
using System.Windows.Annotations;
using System.Windows.Annotations.Storage;
using System.Windows;

namespace mak43
{
    public partial class Window10 : Window
    {
        FileStream stream;
        public Window10()
        {
            InitializeComponent();
        }
   
        private void Window_Initialized(object sender, EventArgs e)
        {
            //dipnotlar yükleniyor ve aktif yapılıyor.
            AnnotationService service = AnnotationService.GetService(reader);
            if (service==null)
            {
                stream = new FileStream("yedek.xml", FileMode.OpenOrCreate);
                    service = new AnnotationService(reader);
                AnnotationStore store = new XmlStreamStore(stream);
                store.AutoFlush = true;
                service.Enable(store);
            }
        }

        private void Window_Closed(object sender, EventArgs e)
        {
            //silinyor ve kaydediliyor.
            AnnotationService service = AnnotationService.GetService(reader);
            if (service!=null && service.IsEnabled)
            {
                service.Disable();
                stream.Close();
            }
        }
    }
}

Uygulamamızı derlediğimiz zaman sonuç ise aşağıdaki gibi olacaktır.



Sonuç oldukça başarılı. WPF ile FlowDocument ‘i kullanarak uygulama geliştirmenin ne kadar kolay yapıldığını gözlemlemiş olduk. Artık bizde birkaç haftalık çalışma ile kolayca bir New York Times Reader yapabiliriz.

Yazımızı sonuna gelmiş bulunuyor. Bu yazıda nelere değindiğimize kısaca açıklamak gerekirse, ilk olarak neden bu yazıyı yazacağımızı açıkladık, sonrasında yazı ve metin ile ilgili işlemleri ayrıntılı bir biçimde incelemeye çalıştık. Son olarak da FlowDocument kontrolünü inceleyerek WPF ile yapılmış Reader uygulamalarına benzer bir uygulama geliştirdik.

Eğer ki bizlerde kendimiz için Reader uygulaması geliştirmek istersek bunu nasıl yapabiliriz?” diye kafanıza soru takılabilir. Onu da kısaca açıklamak gerekirse, yukarıda değindiğimiz konular sizin bir Reader yapmanıza yetecek düzeydedir. Fakat verilerinizi elle değil de dinamik olarak dışarıdan alacağınız için bu yazıları ya XML ‘de tutmalı ya da veri tabanından çekmelisinizdir. Bu işlem için web servis oluşturmalı ve ulaştığınız içerikleri uygulamada kullandığınız kontrollere bind (bağlamak) etmeniz gerekecektir. Daha sonrasında ise gerçek bir Reader uygulamasına sahip olmuş olacaksınız.

Windows Presentation Foundation ile Data Binding işlemleri nasıl yapılıyor?” diye kafanızda bir soru var ise daha önce yayınlanmış olan makaleyi okuyabilirsiniz.

Umarım yararlı olmuştur.

Yazımızda değinmiş olduğumuz uygulamanın kaynak kodlarına linkten erişebilirsiniz.
turhal.temizer@csharpnedir.com

Cumartesi, Nisan 26, 2008

Silverlight 2.0 - İlk Uygulamamız

Silverlight ‘ı ilk olarak WPF/E olarak tanımıştık. Zaman ilerledikten sonra kod adını bir kenara atarak Microsoft Silverlight adını almıştır. Silverlight ile geliştirdiğimiz ilk uygulamalar XAML ve JavaScript bileşiminden oluşuyordu. Silverlight ‘ın 1.0 sürümü biraz önce bahsettiğimiz birleşim ile uygulama geliştirmek istediğimizde yapacak olduğumuz bir çok işlemi JavaScript ler ile yapmamız gerekiyordu. Örneğin, farenin sağ tuşuna tıklanması sonucu gerçekleşecek olan bir olayı ilk olarak JavaScript ‘te bir fonksiyon olarak tanımlarız ve sonrasında da XAML kod tarafında kullanacak olduğumuz kontrole ekleriz. Fakat bu kontroller üzerinde istediğimiz düzeyde müdahale yapabilmemiz mümkün olmuyordu.

Zamanlar ilerledi ve Silverlight 1.1 sürümü karşımıza çıktı. Bu sürümde ise bir nebzede olsa form kontrolleri kullanılmaya başlanmış ve XAML kod tarafından web formların yönetilebilirliği arttırılmıştır.

Silverlight ‘ın ilk duyurulduğu 2007 Nisan ayından bu yana gerçekleşen gelişmeler bu şekildeydi. 2008 yılına girdiğimizde ise Silverlight 2.0 ‘ın beta1 sürümü duyuruldu. Artık Silverlight ile geliştirmiş olduğumuz web form uygulamalarında Silverlight için yeniden elden geçirilmiş olan kontrolleri kullanabileceğiz.

Silverlight 2.0 Beta1 ile gelen yenilikleri, kurulum esnasında sorun yaşarsak nasıl çözebileceğimizi ve bir önceki sürümlerine oranla mimari anlamda ne tür değişiklikler yapıldığını daha önceki yazılarımızda incelemiştik. Bu yazımızda ise, programcılık tekniğinin ilk adımı olan Merhaba dünya uygulamasını Silverlight 2.0 Beta1 ile gerçekleştirmeye çalışacağız. Bu yazımızı takiben yayınlayacak olduğumuz yazılarda ise WPF ile sıklıkla kullanmaya başladığımız birçok kontrolü sınırlıda olsa Silverlight 2.0 Beta1 ile nasıl kullanabileceğimize değinmeye çalışıyor olacağız.

İlk olarak Silverlight ’ı bilgisayarımıza kurmamız gerekmektedir. Bunu daha önceki makalelerimizde açıklamaya çalışmıştık, bu sebepten ötürü sadece yüklü olan programlarımız tarafında hangi bileşenlerinin kurulu olarak gözüktüğüne dair ekran görüntüsünü vereceğiz.


Sistemimizde bu üç parçanın kurulu olması gerekmektedir.

Yukarıdaki bileşenler sistemimizde kurulu olduğuna göre Silverlight uygulamamızı geliştirmeye başlayabiliriz.

Uygulamamızı Visual Studio 2008 ile geliştirebilmemizin yanında Expression Blend ile de geliştirebilmemiz mümkündür. Ufak bir notu da sizlere iletmek isterim. Silverlight 2.0 Beta1 .Net IDE ‘lerin den yalnızca Visual Studio 2008 ’e kurulabilmektedir.

Visual Studio ile ilk uygulamamızı geliştirmeye başlarken New->Project yolunu izleyerek C# tarafından Silverlight tagının üzerine tıklayarak geliştirecek olduğumuz Silverlight uygulamasının türünü ve adını seçiyoruz.


Uygulamamızın ismini yazdıktan sonra “OK” diyerek oluşturmasını istiyoruz. Daha sonrasında çıkan ekran bu uygulamayı web sayfasında kullanacağımız için bir sonraki ekranda çıkan mesaja tamam dedikten sonra ilk Silverlight 2.0 Beta1 uygulamamızı oluşturmuş oluyoruz.

Uygulamamız oluşturulduğu zaman karşımıza iki farklı uygulama oluşturulmuş gibi bir görünüm çıkıyor. ASP.net uygulamasında Client-Server ‘ı kullanabilmemiz için oluşturuluyor. Bu oluşturulan bölümde statik sayfa oluşturuluyor. Bu statik sayfayı mümkün olduğunca birçok sunucuda kullanabilmemize olanak tanınmaktadır.

Oluşturulmuş olan uygulamadaki dosyanın ekran görüntüsü aşağıdaki gibi gözükmektedir.


Silverlight Projesinde oluşan dosyaların ne olduğunu anlamaya çalışalım.

Silverlight uygulamasını oluşturulduğumuz proje tarafında oluşturulan App.xaml ve Page.xaml dosyaları ve bu dosyalara kod ekleyebilmemize olanak tanıyan sınıfları yer almaktadır. Bu sınıflar C#, VB, Rubby, Pyhton dilleri ile kodlanabilmektedir.


App.xaml dosyasının içerisinde uygulamaya ait stil ve brush nesneleri yer alırken kod tarafında ise hangi sayfanın ilk açılış sayfası olacağı(Application_Startup ) , hangi sayfanın çıkış sayfası olabileceği (Application_Exit) ve hata alınması durumunda (Application_UnhandledException) hangi sayfaya gidileceği gibi olaylar yer almaktadır.

Page.xaml ‘in WPF uygulamalarında kullanım biçimindeki en büyük farkı, WPF ‘de Page.xaml ‘de başlangıç formunu belirlerken Silverlight ‘ta Page.xaml ‘e ait olan kod sınıfının içerisinde belirlenmektedir.

Uygulamamızda gerçekleşebilecek olayları Page.xaml dosyasına ait olan sınıfta tanımlayabilmemiz mümkündür.

Oluşturmuş olduğumuz Silverlight uygulamasını derlediğimiz zaman ClientBin dosyasının içerisinde TurhalDigi.xap .Net Assembly dosyasının oluştuğunu göreceksiniz.


*.xap ‘ta (okunuşu = zap) standart sıkıştırma algoritması kullanılarak minimize edilmiştir. Bu sayede kullanıcı tarafında bir istek geldiğinde hızlıca isteğe cevap verilemesine olanak tanınacaktır.

Silverlight 2 uygulamalarında taglarının içerisinde standart HTML kodları kullanılabilmektedir. *.xap dosyalarını belirtirken javascript leri HTML sayfaya tanıttığımız gibi tanıtmamız gerekmemektedir. Ayrıca Silverlight 2 ‘nin en güzel özelliklerinden birisi cross browser (ie, Firefox ve safari) ve cross systems (Windows, Linux, mac, v.d.) sorunsuzca çalışabilmesidir.

Silverlight uygulamamızı herhangi bir değişiklik yapmadan derlemek istediğimizde TestPage.aspx web sayfasının ilk açılan sayfa olduğunu ve bu sayfanın her tamamıyla Silverlight ile oluşturulduğunu göreceksiniz.

Silverlight kontrollünü ve bu kontrole ait el ile işlem olaylarını öğreniyoruz

Silverlight 2 Beta1 ‘in diğer Silverlight sürümlerinden en büyük değişikliğinin form kontrollerini kullanabiliyor olmamız olduğundan bahsetmiştik. Şimdi bu kontrolleri uygulamalarımızda nasıl kullanabileceğimize değinmeye çalışalım.

Form kontrollerini eklerken Page.xaml dosyasından yararlanıyoruz.


Dikkat edeceğiniz üzere diğer Silverlight sürümlerine oranla daha başarılı bir intellisence bulunuyor. İstersek Silverlight kontrollerinde istediğimizi App.xaml dosyasının içeriğine ekleyerek kullanabiliriz. Biz Button kontrolünün kod tarafında kullanılabilmesi için adını dugme olarak belirliyoruz. Bu özelliğinin dışında üzerinde yazacak olan yazısını, genişliğini ve yüksekliğini de belirtiyoruz. Silverlight 2 Beta1 ‘de henüz özellikler bölümünü aktif olarak çalışamamaktadır.


Button kontrolümüze eklemiş olduğumuz özellikler sonucunda nasıl bir form görüntüsüne kavuştuğuna göz atalım.


Oldukça güzel bir görüntüye sahip Silverlight formumuz oluştu. Fakat biz butona tıkladığımız zaman herhangi bir işlem yapmamaktadır. Şimdi butona tıklanması olayını nasıl yapacağımıza değinmeye çalışalım.

Buttonumuzun özelliklerine göz attığımızda Click olayına da verebileceğimiz özelliklerin olduğunu görürüz. İşte biz bu özelliğe tıklanması esnasında kod tarafında çağırılması için bir olay kontrolcüsü tanımayacağız.


Butonun tıklanması olayına vereceğimiz kontrol ise,


Biz bu tıklanma olayına vereceğimiz ismi kendi inisiyatifimize göre verebilirken, istersek VS IDE ‘sine de otomatik olarak oluşturtabiliyoruz. Biz IDE ‘ye oluşturtuyoruz ve aşağıdaki bir isim tanımlıyor.


Buttona tıklanma olayları Page.xaml.cs sınıfının içerisine oluşturulmaktadır. Oluşturulan bu tıklanması olayı masaüstü uygulamalardan özelliklede Windows Presentation Foundation ‘dan alıştığımız biçimde oluşmaktadır.


Butonumuza tıklandığı zaman içeriğine istediğimiz mesajı yazdırabiliyoruz. Şimdi bu küçük uygulamamız derleyerek nasıl bir sonuç alacağımıza göz atabiliriz.


Evet, uygulamamız başarılı bir şekilde derlendi ve istediğimiz işlemi yaparak butona tıkladığımızda “Dugmeye basildi…” yazısını üzerinde gösterdi. Ayrıca uygulamamızı derlerken Cross browser özelliğini de değinebilmek için Apple Safari tarayıcısında derleyerek test ettik. Sonuç ise Internet Explorer ‘da olduğu gibidir.

Bu yazımızda Silverlight 2.0 uygulamalarına ilk adımımızı atmış oluyoruz. Temel olarak Silverlight 2.0 ‘ı tanıdık ve ilk uygulamamızı geliştirdik. Bir sonraki yazımızda TurhalDigi projemizin üzerinden web form ‘umuzun ekranını nasıl kontrol edebileceğimizi incelemeye çalışıyor olacağız.

Umarım yararlı olmuştur.

Yazımızda değinmiş olduğumuz uygulamanın kaynak kodlarına linkten erişebilirsiniz.

Turhal Temizer